Sa\u011fl\u0131k Bilimleri \u00dcniversitesi G\u00fclhane T\u0131p Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi N\u00f6roloji Uzman\u0131 Do\u00e7. Dr. \u00d6mer Karada\u015f, unutkanl\u0131k denilince hemen herkesin akl\u0131na alzheimer\u0131n geldi\u011fini ancak alta yatan \u00e7ok daha basit nedenler olabilece\u011fi gibi daha hayati ve ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken ba\u015fka \u00f6nemli n\u00f6rolojik rahats\u0131zl\u0131klar da bulunabilece\u011fini s\u00f6yledi. Karada\u015f, “Bunlar\u0131 epilepsi, beyin iltihab\u0131, karaci\u011fer yetmezli\u011fi, beyin damar hastal\u0131klar\u0131, metabolik bozukluklar, t\u00fcm\u00f6rler, kafa travmas\u0131 gibi sorunlar \u015feklinde s\u0131ralayabiliriz” dedi.<\/p>\n
Karada\u015f a\u00e7\u0131klamas\u0131nda, unutkanl\u0131\u011f\u0131n bir\u00e7ok ki\u015finin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir sorun ve modern ya\u015famla birlikte gen\u00e7lerde de g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flanan problem oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n
G\u00fcnl\u00fck ya\u015famdaki basit unutkanl\u0131klar\u0131n normal say\u0131labildi\u011fini ifade eden Karada\u015f, bu durumun ki\u015finin i\u015f ve sosyal ya\u015fam\u0131nda sorunlar ya\u015famas\u0131na neden olacak kadar ciddi hale geldi\u011fi durumlarda, buna yol a\u00e7an nedenleri saptamak i\u00e7in hekime ba\u015fvurulmas\u0131 gerekti\u011fini dile getirdi.<\/p>\n
Do\u00e7. Dr. Karada\u015f “Unutkanl\u0131k denilince hemen herkesin akl\u0131na alzheimer gelse de alta yatan \u00e7ok daha basit nedenler olabilece\u011fi gibi daha hayati ve ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken ba\u015fka \u00f6nemli n\u00f6rolojik rahats\u0131zl\u0131klar da olabilir. Bunlar\u0131, epilepsi, beyin iltihab\u0131, karaci\u011fer yetmezli\u011fi, beyin damar hastal\u0131klar\u0131, metabolik bozukluklar, t\u00fcm\u00f6rler, kafa travmas\u0131 gibi sorunlar \u015feklinde s\u0131ralayabiliriz” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
D\u00fczelebilme potansiyeli olan unutkanl\u0131k nedenlerinin tespitinin \u00f6nemli oldu\u011funa i\u015faret eden Karada\u015f, \u015fu bilgileri verdi:<\/p>\n
“Bu sayede gereksiz ve pahal\u0131 tarama tetkikleriyle tedavilerin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilir. Unutkanl\u0131k \u015fikayetiyle gelen hastan\u0131n hikayesi, ya\u015f\u0131, aile \u00f6yk\u00fcs\u00fc, cinsiyeti, e\u011fitim d\u00fczeyi, genetik bozuklu\u011fu, kafa travmas\u0131, maruz kald\u0131\u011f\u0131 zehirli maddelerle ila\u00e7lar gibi risk fakt\u00f6rleri saptanmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca her birey zihinsel, davran\u0131\u015fsal ve g\u00fcnl\u00fck i\u015flevlerinin d\u00fczeyiyle de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir. \u0130leri ya\u015flarda ortaya \u00e7\u0131kan ‘bunama’ olarak da bilinen ve zihinsel performans\u0131 etkileyen unutkanl\u0131\u011f\u0131n, di\u011fer deyi\u015fle demans\u0131n en yayg\u0131n g\u00f6r\u00fclen \u015fekli olan alzamy\u0131r ise g\u00fcnl\u00fck aktivitelerde azalma ve bili\u015fsel yeteneklerde bozulmayla nitelenen n\u00f6ropsikiyatrik belirtilerin ve davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fikliklerinin e\u015flik etti\u011fi n\u00f6rodejeneratif bir hastal\u0131k olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r.”<\/p>\n
Vejetaryen beslenenler dikkat<\/strong><\/p>\n Gen\u00e7 ve ileri ya\u015flarda g\u00f6r\u00fclen unutkanl\u0131k nedenlerinin b\u00fcy\u00fck oranda birbirinden farkl\u0131 oldu\u011funu aktaran Karada\u015f, “Gen\u00e7 ya\u015fta g\u00f6r\u00fclen unutkanl\u0131\u011f\u0131n alt\u0131nda sistemik hastal\u0131klar ve vitamin eksiklikleri ya da psikiyatrik bozukluklar daha \u00f6n plandad\u0131r. \u00c7ok yo\u011fun ve stresli ortamda \u00e7al\u0131\u015fma, zihnin s\u00fcrekli me\u015fgul olmas\u0131, uykusuzluk ve kalitesiz uyku, depresyon, kayg\u0131 bozuklu\u011fu gibi psikolojik fakt\u00f6rler de unutkanl\u0131\u011fa sebep olabilmektedir. Ayr\u0131ca tiroit hormonlar\u0131n\u0131n eksikli\u011fi (hipotirodi), B12 ve folat gibi vitamin eksiklikleri, baz\u0131 kalp, karaci\u011fer, b\u00f6brek ve kan hastal\u0131klar\u0131 gibi sistemik hastal\u0131klar alzheimer\u0131 taklit edebilir” \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n Do\u00e7. Dr. \u00d6mer Karada\u015f, \u00f6zellikle yeterince et yemeyen ya da vejetaryen beslenen gen\u00e7lerde yetersiz B12 al\u0131m\u0131 olabilece\u011fi gibi mideyle ili\u015fkili hastal\u0131klara ba\u011fl\u0131 yetersiz emilimin de B12 vitamin eksikli\u011fine neden olabildi\u011fini vurgulayarak, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n “Unutkanl\u0131\u011fa neden olabilen bir di\u011fer neden de uyku bozuklu\u011fu olabilir. Haf\u0131za i\u015flevleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan uyku, \u00f6\u011frenilen bilgilerin peki\u015ftirildi\u011fi, gereksiz bilgilerin ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p \u00f6nemli olanlar\u0131n depoland\u0131\u011f\u0131 olduk\u00e7a aktif ve ya\u015famsal bir s\u00fcre\u00e7tir. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir uyku, \u00f6\u011frenme potansiyeli ve zihinsel performans\u0131 art\u0131rmaktad\u0131r. Bu nedenle, uykuya dalma ve uykuyu s\u00fcrd\u00fcrme g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc ya\u015fayan bireyler dalg\u0131n, dikkatsiz, konsantrasyon zorlu\u011fu ya\u015fayan, gergin ve s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 ki\u015filer haline gelebilir ve buna ba\u011fl\u0131 unutkanl\u0131k problemi ya\u015fayabilir. Bu nedenle unutkanl\u0131k \u015fikayeti olan hastalar\u0131n, hormonal, sistemik hastal\u0131klar\u0131, uyku ve beslenme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 irdelenmelidir. Bunlarla ilgili sorunlar saptand\u0131\u011f\u0131nda nedene y\u00f6nelik tedaviyle t\u00fcm yak\u0131nmalar tedavi edilebilmektedir.”<\/p>\n “Alzheimeri\u00e7in genetik fakt\u00f6rler de \u00f6nemli rol oynuyor”<\/strong><\/p>\n Karada\u015f, demans te\u015fhisi konulanlar\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 60’\u0131n\u0131 alzheimer hastalar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011funu ifade ederek, “Bu da d\u00fcnyada 28 ila 32 milyon alzheimer hastas\u0131 bulundu\u011fu anlam\u0131na gelir. Hastal\u0131\u011f\u0131n kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Hem geli\u015fmi\u015f hem de geli\u015fmekte olan \u00fclkeler a\u00e7\u0131s\u0131ndan ciddi bir sa\u011fl\u0131k sorunudur” dedi.<\/p>\n Genetik fakt\u00f6rlerin de rol oynad\u0131\u011f\u0131 alzheimer i\u00e7in uykusuzluk, ileri ya\u015f, aile \u00f6yk\u00fcs\u00fc, kad\u0131n cinsiyet, d\u00fc\u015f\u00fck e\u011fitim ve kafa travmas\u0131, inme, hipertansiyon, diyabet, obezite, hipotiroidi, depresyon gibi sorunlar\u0131n risk fakt\u00f6rleri aras\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7eken Karada\u015f, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle tamamlad\u0131:<\/p>\n “Hastal\u0131kta en belirgin ve en erken g\u00f6r\u00fclen belirti bellek kayb\u0131d\u0131r. Bellek kayb\u0131 ba\u015flang\u0131\u00e7ta, genellikle son olaylarla ilgilidir. Hastalar \u00e7ocukluk d\u00f6nemlerine ait olaylar\u0131 en ince ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kadar hat\u0131rlarken, k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce olan olaylar\u0131 hat\u0131rlayamaz ve sordu\u011fu sorular\u0131 tekrar tekrar sormaya ba\u015flar. Yeni tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ki\u015filerin adlar\u0131n\u0131, e\u015fyalar\u0131n\u0131 nereye koydu\u011funu hat\u0131rlayamaz olur. Yak\u0131nlar\u0131 unutkanl\u0131\u011f\u0131ndan \u015fikayet ederken hasta nispeten umursamaz g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Ki\u015finin g\u00fcnl\u00fck yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fleri hat\u0131rlamak i\u00e7in listeler yapmaya ba\u015flamas\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131n habercisidir. Hastal\u0131k ilerledik\u00e7e zaman ve mekansal alg\u0131lamada, konu\u015furken kelime bulmada zorluk, kompleks konu\u015fmalar\u0131 izlerken zorlanma, konu\u015fmada anlam bozuklu\u011fu, birbirinin devam\u0131 olmayan s\u00f6zler sarf etme, bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyi uygun harekete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmede zorluk, planlama ve muhakemede bozukluk, evde \u00f6nceden rahatl\u0131kla yapabildi\u011fi karma\u015f\u0131k i\u015fleri yapmaktan ka\u00e7\u0131nma, ara\u00e7 kullanmada zorlanma, \u00f6z bak\u0131m\u0131n\u0131n azalmas\u0131, \u00e7ok iyi bildi\u011fi yerlerde kaybolma, gitti\u011fi yerlerden d\u00f6nmede zorluk gibi bulgular hastal\u0131\u011f\u0131n seyri s\u0131ras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kabilir.”<\/p>\n Neler yap\u0131labilir?<\/strong><\/p>\n Karada\u015f, y\u00fcksek e\u011fitim seviyesinin alzheimer i\u00e7in koruyucu oldu\u011funu, bir yabanc\u0131 dil \u00f6\u011frenme, hobiyle u\u011fra\u015fma, haftada en az 3 g\u00fcn yar\u0131m\u015far saat tempolu y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f veya fiziksel egzersizin hastal\u0131\u011f\u0131n hem geli\u015fimini geciktirdi\u011fi hem de hastalardaki k\u00f6t\u00fcye gidi\u015fi azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131n yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarla ortaya konuldu\u011funu aktard\u0131.<\/p>\n \u015eeker hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi, kolesterol\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fck tutulmas\u0131, sigaran\u0131n b\u0131rak\u0131lmas\u0131, fazla kilolar\u0131n engellenmesi ve Akdeniz tipi beslenmenin alzheimera kar\u015f\u0131 koruyucu fakt\u00f6rlerler olarak s\u0131ralanabilece\u011fini ifade eden Karada\u015f, ayr\u0131ca ila\u00e7 tedavisiyle daha uzun y\u0131llar ya\u015fam kalitesini iyi seviyede tutman\u0131n da m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu kaydetti.<\/p>\n Kaynak: AA<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Unutkanl\u0131k denilince akla ilk alzheimer gelse de, daha basit nedenler olabilece\u011fi gibi, daha hayati ve ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken ba\u015fka n\u00f6rolojik rahats\u0131zl\u0131klar da olabilir.<\/p>\n","protected":false},"author":1000097,"featured_media":3018,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[66],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3017"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1000097"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3017"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3017\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3018"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3017"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3017"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3017"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}