Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 S\u00f6zc\u00fcs\u00fc \u0130brahim Kal\u0131n, “T\u00fcrkiye, en zor ko\u015fullarda bile Irak K\u00fcrtlerinin yan\u0131nda siyasi ve ekonomik olarak durmu\u015ftur. Erbil’deki K\u00fcrt liderler ise kendi halklar\u0131n\u0131n siyasi ve ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 Irak’\u0131 b\u00f6lmeye \u00e7al\u0131\u015farak ve kendilerini en yak\u0131n m\u00fcttefikleri olan T\u00fcrkiye\u2019den uzakla\u015ft\u0131rarak tehlikeye at\u0131yor.” ifadesini kulland\u0131.<\/p>\n
Kal\u0131n, Daily Sabah gazetesinde yay\u0131nlanan yaz\u0131s\u0131nda, Irak K\u00fcrt B\u00f6lgesel Y\u00f6netimi (IKBY) taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen referandumu de\u011ferlendirdi.<\/p>\n
IKBY’nin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k referandumu d\u00fczenleme karar\u0131n\u0131n referandum \u00f6ncesinde b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel krizi ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Kal\u0131n, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde daha b\u00fcy\u00fck sars\u0131nt\u0131lar olabilece\u011fine dikkati \u00e7ekti.<\/p>\n
Irak K\u00fcrtlerinin bu ad\u0131m\u0131 atarak y\u0131llarca \u00e7al\u0131\u015farak elde ettikleri kazan\u0131mlar\u0131 tehlikeye att\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yaln\u0131zla\u015ft\u0131rma riskinin alt\u0131na girdiklerini bildiren Kal\u0131n, “Bu a\u015famada Erbil’in ger\u00e7ekten ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k i\u00e7in mi bir referandum d\u00fczenledi\u011fi, yoksa bu yolla Ba\u011fdat’a kar\u015f\u0131 elini mi g\u00fc\u00e7lendirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131n hi\u00e7bir \u00f6nemi yok. Referandum karar\u0131n\u0131n ciddi sonu\u00e7lar\u0131 olacak ve bu sonu\u00e7lar farkl\u0131 seviyelerde hissedilecek.” de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n
Milli G\u00fcvenlik Kurulu toplant\u0131s\u0131ndan sonra yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamada referandumun “gayr\u0131 me\u015fru ve kabul edilemez” oldu\u011funun vurguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan Kal\u0131n, ayn\u0131 \u015fekilde Trump y\u00f6netiminin de IKBY referandumunu “provokatif ve istikrars\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131” bir ad\u0131m olarak de\u011ferlendirdi\u011fine i\u015faret etti.<\/p>\n
BM G\u00fcvenlik Konseyi’nin de benzer \u015fekilde uyar\u0131da bulunarak Erbil’den referandumu iptal etmesi veya ertelemesi talebinde bulundu\u011funu hat\u0131rlatan \u0130brahim Kal\u0131n, Avrupa ve k\u00f6rfez \u00fclkelerinin yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n da benzerlik g\u00f6sterdi\u011fini dile getirdi.<\/p>\n
Irak’\u0131n par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 hi\u00e7bir \u00fclkenin istemedi\u011fini vurgulayan Kal\u0131n, “Bunun tek istisnas\u0131 \u0130srail. Ba\u015fbakan Benjamin Netanyahu, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir K\u00fcrt devletinin kurulmas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a destekledi. B\u00f6lgedeki dengeler g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda bu olduk\u00e7a \u015f\u00fcpheli a\u00e7\u0131klaman\u0131n \u00f6nce K\u00fcrtleri sevindirmesi de\u011fil endi\u015felendirmesi beklenir.” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
“T\u00fcrkiye de baz\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor”<\/strong><\/p>\n Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde Ba\u011fdat y\u00f6netiminin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k oylamas\u0131na cevaben bir dizi ad\u0131m att\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u0130ran’\u0131n hava sahas\u0131n\u0131 S\u00fcleymaniye ile Erbil’e kapatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan Kal\u0131n, T\u00fcrkiye’nin de baz\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, ba\u015fka \u00fclkelerin de onlar\u0131n izinden gidece\u011fini bildirdi.<\/p>\n Irak K\u00fcrtlerinin, t\u0131pk\u0131 Araplar, T\u00fcrkmenler ve Irak toplumunun di\u011fer par\u00e7alar\u0131 gibi bar\u0131\u015f, g\u00fcvenlik ve refah i\u00e7inde ya\u015famay\u0131 haketti\u011fi konusunda hi\u00e7bir \u015f\u00fcphe olmad\u0131\u011f\u0131na vurgu yapan \u0130brahim Kal\u0131n, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n “En az S\u00fcnniler ve \u015eiiler kadar bask\u0131c\u0131 rejimler taraf\u0131ndan ma\u011fdur edildiler. Ve Irak toplumuna farkl\u0131 \u015fekillerde katk\u0131 sundular. Erbil\u2019in Ba\u011fdat\u2019la temel anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 me\u015fru temellere dayan\u0131yor. Esasen Ba\u011fdat, sadece IKBY’e de\u011fil T\u00fcrkmenlere ve S\u00fcnni Araplara da verdi\u011fi g\u00fcvenlikle ilgili ve siyasi s\u00f6zleri tutmad\u0131. Maliki h\u00fck\u00fcmetlerinin mezhep\u00e7i yakla\u015f\u0131m\u0131, Irak toplumunun bir arada tutulmas\u0131 i\u00e7in elzem olan \u00fcmit ve g\u00fcveni erozyona u\u011fratt\u0131. K\u00fcrtler de t\u0131pk\u0131 S\u00fcnni Araplar ve T\u00fcrkmenler gibi bu sorumsuz ve maliyetli politikalardan zarar g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n Son tahlilde Irak K\u00fcrtlerinin, 2003\u2019ten itibaren ya\u015fanan zorluklar ve s\u0131namalar kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6zel bir konumu oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ancak IKBY, Irak\u2019ta on y\u0131ldan fazlad\u0131r h\u00fck\u00fcm s\u00fcren kaosa ra\u011fmen bir\u00e7ok kazan\u0131m elde etti. Bug\u00fcn IKBY, kendi meclisine, bayra\u011f\u0131na, g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerine, s\u0131n\u0131r ve g\u00fcmr\u00fck kontrollerine sahip olan; hatta para basan federal bir birim. Irak\u2019ta ba\u015fka hi\u00e7bir grup bu t\u00fcr ayr\u0131cal\u0131klara sahip de\u011fil. Referandum karar\u0131, i\u015fte bu kazan\u0131mlar\u0131 tehlikeye soktu.”<\/p>\n “D\u00fczinelerce yeni devlet kurulabilir”<\/strong><\/p>\n Her etnik grubun bir ulus devlete sahip olmas\u0131 fikrinin tehlikeli ve ziyadesiyle tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131k oldu\u011funu dile getiren Kal\u0131n, yaz\u0131s\u0131nda bunun nerede bitece\u011finin belli olmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n “Bu mant\u0131\u011fa g\u00f6re Avrupa, ABD, Afrika ve Asya’da d\u00fczinelerce yeni devlet kurulabilir.” diyen Kal\u0131n, daha derin toplumsal, siyasi ve ekonomik entegrasyon ile b\u00f6lgesel ittifaklar\u0131n milletlerin \u00e7\u0131karlar\u0131na daha iyi hizmet edece\u011fi bir ortamda mevcut \u00fclkeleri b\u00f6lmeye \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n anlams\u0131z olaca\u011f\u0131na dikkati \u00e7ekti.<\/p>\n Irak K\u00fcrtlerinin me\u015fru endi\u015felerinin, Irak’\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve siyasi egemenli\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fine vurgu yapan Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 S\u00f6zc\u00fcs\u00fc Kal\u0131n, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n “Irak\u2019\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesi, ciddi g\u00fcvenlik tehditleriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunan b\u00f6lgemizde tehlikeli bir emsal te\u015fkil eder. Irak Anayasas\u0131’na g\u00f6re yasad\u0131\u015f\u0131 olan referandum ise hi\u00e7bir \u00fclke veya uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fct taraf\u0131ndan tan\u0131nmayacakt\u0131r. \u00d6te yandan referanduma y\u00f6nelik muhalefetin, Irak K\u00fcrtlerini hedef almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamak gerekiyor. T\u00fcrkiye, en zor ko\u015fullarda bile Irak K\u00fcrtlerinin yan\u0131nda siyasi ve ekonomik olarak durmu\u015ftur. Erbil\u2019deki K\u00fcrt liderler ise kendi halklar\u0131n\u0131n siyasi ve ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 Irak\u2019\u0131 b\u00f6lmeye \u00e7al\u0131\u015farak ve kendilerini en yak\u0131n m\u00fcttefikleri olan T\u00fcrkiye\u2019den uzakla\u015ft\u0131rarak tehlikeye at\u0131yor.<\/p>\n Referandum yasad\u0131\u015f\u0131 ve sorunlu olmakla birlikte, tart\u0131\u015fmal\u0131 bir b\u00f6lge olan ve IKBY topra\u011f\u0131 olmayan Kerk\u00fck\u2019\u00fcn bu s\u00fcrece dahil edilmesi bu b\u00f6lgede ya\u015fayan T\u00fcrkmen ve Araplar a\u00e7\u0131s\u0131ndan durumu daha k\u00f6t\u00fc h\u00e2le getiriyor. T\u00fcrkiye, Irak T\u00fcrkmenleriyle \u00f6zel bir ili\u015fkisi oldu\u011fu i\u00e7in Kerk\u00fck\u2019teki geli\u015fmelerle ilgili hakl\u0131 olarak daha \u00e7ok endi\u015fe duyuyor. Kerk\u00fck\u2019te demografik dizayn \u00e7abalar\u0131 zaten tehlikeli bir politikayd\u0131. Referandum ise bu tarihi \u015fehirde baz\u0131 etnik gerginlik ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 k\u00f6r\u00fckleyebilir. Bu politika sadece IKBY’e ve me\u015fruiyetine zarar verir. Defaatle uyar\u0131lmalar\u0131na ra\u011fmen IKBY liderleri referandumu d\u00fczenlemekte \u0131srarc\u0131 oldu. Bu karar\u0131n olumsuz sonu\u00e7lar\u0131 zaten ortada. Art\u0131k at\u0131lacak tek ad\u0131m referandumu yok saymak ve Ba\u011fdat\u2019la Irak\u2019\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve siyasi egemenli\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde m\u00fczakere etmek olacakt\u0131r. Bu, Erbil a\u00e7\u0131s\u0131ndan at\u0131lmas\u0131 zor bir ad\u0131m olabilir ancak her hal\u00fckarda IKBY\u2019i daha izole, daha zay\u0131f ve daha k\u0131r\u0131lgan k\u0131lacak bir politikada \u0131srarc\u0131 olmaktan iyidir.” AA<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 S\u00f6zc\u00fcs\u00fc Kal\u0131n, Daily Sabah gazetesinde yay\u0131nlanan yaz\u0131s\u0131nda, Irak K\u00fcrt B\u00f6lgesel Y\u00f6netimi (IKBY) taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen referandumu de\u011ferlendirdi.<\/p>\n","protected":false},"author":1000097,"featured_media":1508,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[58],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1507"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1000097"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1507"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1507\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1508"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1507"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1507"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vizyon2023.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1507"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}